Lwów, Maria Inlender - Dzienniki

Maria Inlender i inni – poszukiwania

29/05/2016

Maria Inlender (siedzi druga od lewej) wśród szkolnych koleżanek

Wraz z Ewą Guski opracowałam młodzieńcze dzienniki Marii Inlender (po mężu Goldscheider). Maria urodziła się w 1886 roku we Lwowie, była uczennicą słynnego gimnazjum Zofii Strzałkowskiej i z tego okresu – a także z czasów studenckich – pochodzą jej codzienne zapiski, które dziś są cennym świadectwem epoki, pełnym życia obrazem Lwowa, Krakowa, Wiednia i ich mieszkańców wchodzących w XX wiek. Na stronach czterech zapisanych przez Marię w latach 1901-1907 zeszytów pojawia się wiele nazwisk – szkolnych koleżanek, nauczycieli, przyjaciół rodziny. Część z nich to nazwiska znamienite, odnotowane nie tylko w dziewczęcym kajecie, ale i na kartach polskiej historii, kultury czy nauki. Dla przykładu: Marysia spędza święta w Jaśle, w towarzystwie chłopca zwanego przez nią Hugusiem, który w przyszłości, znany już jako Hugo Dionizy Steinhaus, będzie jednym z najwybitniejszych polskich matematyków, współpracownikiem Stefana Banacha; poznaje Wincenta Lutosławskiego, będącego wówczas u szczytu sławy filozofa i działacza narodowego, który obiecuje zafascynowanej nim Marii prywatne lekcje; czyta debiutanckie wiersze „młodego filareta Makuszyńskiego, studenta 7mej klasy gimnazjum”. Jest też jednak w dzienniku sporo osób, których życiorysy ciężko odtworzyć, choć są to osoby często przez Marię wspominane. Przez to, że należą one do jej najbliższego otoczenia, w swoich notatkach stosuje – typowe dla codziennych zapisków prowadzonych na własny użytek – skróty myślowe, nie wdając się w szczegółowe opisy i wyjaśnienia. Poza tym, używa zdrobnień i utartych w bliskim otoczeniu wariantów imienia, co sprawia, że nie zawsze są one łatwe do odgadnięcia (w zapiskach pojawiają się np. Welka, Netta, Giza, Mila, Mika i Dok). Czasem nazwisko trudno po prostu odczytać.

Poniżej podaję listę osób pojawiających się w dziennikach Marii Inlender. Może ktoś w Welce, Loli, Andzie rozpozna swoją babcię czy ciotkę? Może zapiski Marii pozwolą i Wam uzupełnić luki w rodzinnej, blaknącej z czasem, układance? Może tę samą, zamieszczoną powyżej, szkolną fotografię ktoś ma w swoich zbiorach? Koleżanki Marii też prowadziły swoje sekretne dzienniki…

Informacje, które mogą być przydatne przy szukaniu wspólnych wątków w życiorysach:

Maria Inlender – córka Ludwika Inlendera (1849-1900) i Henryki. Urodzona w 1886 r., mieszkała z rodzicami i bratem przy ul. Jagiellońskiej 17 (obecnie ul. Hnatiuka) we Lwowie. Ojciec był wyższym urzędnikiem na kolei, działaczem socjalistycznym, współautorem Programu Galicyjskiej Partii Robotniczej wydanego w 1881 r. Brat, starszy o trzy lata Henryk, studiował filozofię, prawo i historię, ukończył Akademię Eksportową w Wiedniu, pracował w Ministerstwie Robót Publicznych (w 1941 r. umiera w oflagu IV D w Dortmundzie). Rodzina Inlenderów spokrewniona była z rodziną Steinhausów z Jasła, skąd wywodził się wspomniany już słynny matematyk Hugo Dionizy Steinhaus. Maria uczyła się w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej. Potem studiowała filozofię. Często wyjeżdżała do rodziny do Wiednia, gdzie mieszkała w dzielnicy Dobling, prawdopodobnie przy Gymnasiumstrasse. W niejasny sposób od dziecka związana była (rodzinnie lub towarzysko) z rodziną Goldscheiderów (później Goryńskich). W 1907 r. wychodzi za mąż za Edwarda Goldscheidera, dziennikarza związanego m.in. z wiedeńską „Fremdenblatt”. Po śmierci męża, ok. 1935 r., przenosi się wraz z dwójką dzieci – Ludwikiem i Juliuszem – z Wiednia do Warszawy. W czasie wojny pomaga Ludwikowi, psychologowi, pracownikowi Tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, organizować podziemne komplety. W wyniku donosu jednego z jego uczniów oboje – matka i syn – zostają rozstrzelani na Pawiaku w listopadzie 1943 r.

Nazwiska pojawiające się w dziennikach Marii Inlender (1901-1907): 

Maria d’Abancourt – (1886-1941); szkolna koleżanka Marii, później dyrektorka Gimnazjum Benedyktynek Łacińskich we Lwowie. Z wykształcenia biolog. Żona dziennikarza Hieronima Wierzyńskiego. Zamordowana na Łubiance.

Mila Ancówna – szkolna koleżanka Marii.

dr Witold Barewicz –  nauczyciel w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej, germanista.

prof. Franciszek Bizoń – nauczyciel w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej.

Stanisława Bizoń – prawdopodobnie córka prof. Bizonia.

Jadwiga Czermak – szkolna koleżanka Marii.

Welka Diamant – przyjaciółka Marii, chodziły razem do szkoły, ale to także prawdopodobnie ktoś z dalszej rodziny. W 1902 r. umiera jej ojciec. Pojawia się w dzienniku bardzo często.

Hala Dołżycka – koleżanka szkolna Marii.

Helena Dubieńska – (ok. 1886-1945), koleżanka szkolna Marii, w latach późniejszych członek Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie, druga żona Władysława Witwickiego, wybitnego filozofa i psychologa.

Janina Dybowska – znajoma Marii, zaprzyjaźniona (lub spokrewniona) z Nettą.

Giza – bardzo często pojawia się w dzienniku, niestety – bez nazwiska. Koleżanka szkolna Marii.

Lola Fullenbaum –  szkolna koleżanka Marii.

Matylda Goldfluss – korepetytorka Marii i jej koleżanek.

Stefania Hegeduss – koleżanka Marii, pochodząca prawdopodobnie z miejscowości Szczerzec.

Irena Hoszowska – koleżanka Marii z korepetycji.

Maurycy Immergluck – pochodził z Krakowa, w 1902 r. był świeżo po maturze. Poznany w Jaśle podczas ślubu Felicji Steinhaus z Gustawem Mullerem.

Olga Jasinicka – koleżanka Marii, przygotowują się razem do egzaminów.

jawicównaIrena Jawicówna (po mężu Pannenkowa) – (1879-1969); dr filozofii, pedagog, publicystka, działaczka konspiracyjna. Ukończyła studia filozoficzne na Uniwersytecie Lwowskim, po studiach uczyła w szkołach średnich w Galicji; Członek Polskiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie od 1904 r. Działała w tajnych organizacjach na rzecz niepodległości Polski. Więźniarka obozu w Ravensbruck, na Majdanku i w Oświęcimiu.

k

k

k

k

p

Leszek Jaworski – korepetytor Marii i jej koleżanek.

Anda Jodłowska – szkolna koleżanka Marii.

Zofia Juchnowicz – szkolna koleżanka Marii.

Maria KazeckaMaria  Antonina Kazecka – szkolna koleżanka Marii. (ur. 1880 w Załoźcach, zm. w maju 1938 we   Lwowie) – polska działaczka niepodległościowa, kulturalna i społeczna, uczestniczka obrony Lwowa w 1918 roku, pisarka i poetka. Więcej…

k

k

k

k

k

Janina Klecan(ówna) – uczennica i bliska współpracownica Wincentego Lutosławskiego.

Jadwiga Kołakowska –  szkolna koleżanka Marii. Jest na fotografii (stoi nad nią?).

Lila Królikowska – szkolna koleżanka Marii.

Janina Kulmatycka – szkolna koleżanka Marii. Prawdopodobnie uwieczniona na wspólnej fotografii (podpis w lewym dolnym rogu).

Karol Liszniewski – (1876-1958), kompozytor, pianista, autor m.in. „Czterech pieśni na jeden głos z towarzyszeniem fortepianu”, do których należy utwór „Idzie na pola” ze słowami Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Wyemigrował do USA, osiadł w Cincinnati.

Maria Łuczakowska – koleżanka Marii z korepetycji.

ks. Jan Łyszczarczyk – nauczyciel religii w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej. Na emeryturze przeniósł się do miejscowości Brzuchowice.

Elza Maks –  szkolna koleżanka Marii.

Mika Malicka – szkolna koleżanka Marii.

Wiera Mendrochowicz – jedenastoletnia (w 1903 r.) dziewczynka mieszkająca na stancji u Inlenderów.

Fanka i Tyla Mieser – szkolne koleżanki Marii.

p. Mrozowicka – nauczycielka Marii.

ks. Stanisław Narajewski – (1860-1943), teolog, etyk, rektor Uniwersytetu Lwowskiego.

Netta (prawdopodobnie spokrewniona lub zaprzyjaźniona z Janiną Dybowską) – szkolna koleżanka Marii i jej wielka sympatia. Niestety, pojawia się w dzienniku tylko jako Netta, Natka, Nećka. Trudno ustalić nie tylko nazwisko, ale i właściwe imię tej niezwykle ważnej w życiu nastoletniej Marysi dziewczyny.

dr Karol Nittman – historyk. Nauczyciel w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej.

Zofia Pasławska (później Zofia Drexler-Pasławska) – koleżanka szkolna Marii; w późniejszych latach śpiewaczka, pianistka, pedagog.

Maria Reiss – szkolna koleżanka Marii.

Zygmunt Reiss – ktoś z bliskiego kręgu znajomych, studiował w Berlinie.

Bronisława Sławińska –  szkolna koleżanka Marii.

Aurelia (Rela) Spät – krewna Steinhausów. Marysia poznaje ją w sierpniu 1902 r. podczas wakacji w Krynicy.

szczepanowskie

Eleonora i Flora Szczepanowskie – córki Stanisława Szczepanowskiego, ekonomisty, nafciarza, nazywanego romantykiem pozytywizmu, rzecznika uprzemysłowienia Galicji. Eleonora w późniejszych latach została malarką, Flora pianistką i pedagogiem. Fot. Edward Trzemeski, 1909 r.

k

k

k

k

k

Tola Tyszkowska – szkolna koleżanka Marii. Znajduje się na fotografii.

Józefa i Stanisława Warmskie – szkolne koleżanki Marii. Józia zmarła na gruźlicę w sierpniu 1902 roku.

Halina Zawadzka (później Siemieńska) –  (1890-1943); koleżanka Marii z czasu studiów, w późniejszych latach żona Józefa Jana Siemieńskiego (1882-1941), ciotka Tadeusza Zawadzkiego, ps. Zośka, legendarnego harcmistrza, członka Szarych Szeregów, bohatera powieści „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Zginęła 26 marca 1943 r. podczas słynnej akcji Akcji pod Arsenałem (dowodzonej m.in. przez Zośkę) przewożona przez gestapo na Pawiak, zastrzelona przypadkowo przez harcerzy biorących udział w akcji.

dr Albert Zipper – (1855-1936), nauczyciel w gimnazjum Zofii Strzałkowskiej, germanista, tłumacz, poeta, współtwórca „Dokładnego słownika polskiego i niemieckiego”.

Rodzina Steinhausów i Ruckerów (Jasło, Lwów, Kraków):

Michalina Langrod (z domu Rucker) – (1874-?); w dzienniku występuje jako Misia, mieszkała w Krakowie, w tzw. kamienicy Bonerowskiej (Rynek 9). Mąż Bernard Langrod był adwokatem. Mieli dwóch synów: Witolda i Jerzego.

Jan Jerzy Rucker – (1867-1945); po ojcu Zygmuncie Ruckerze  (1836-1888) odziedziczyl aptekę „Pod Srebrnym Orłem” we Lwowie (niegdyś przy ul. Skarbkowskiej 7, dziś ul. Krakowska 93), którą prawdopodobnie  sprzedał w 1902 r. Wiceprezydent Lwowa. Właściciel bardzo znanej przed wojną fabryki konserw, którą prowadził wraz z synem Zygmuntem jr. Brat (prawdop. przyrodni, z pierwszego małżeństwa ojca z Anną Szapiro) Michaliny Langrod i Malwiny Steinhaus. Dzieci: Zygmunt i Maria. Żona Stefania (z d. Markheim, w dzienniku występuje jako Funcia).

Józef Schoenborn – (1886-?); w dzienniku nazywany Dykiem. Syn Rozalii Schoenborn (z d. Rucker, przyrodniej siostry Malwiny i Michaliny), nazywanej w dzienniku Buśką.

Felicja Steinhaus (po mężu Muller) – (1881-1964); siostra Hugona, Olgi i Ireny.

Hugo Dyonizy Steinhaus – (1887-1972); syn Bogusława Steinhausa (brata Ignacego), dyrektora spółdzielni kredytowej, i Eweliny z Lipschitzów, wnuk Józefa, radnego rady miejskiej w Jaśle i prawnuk Chaima haKohen Steinhausa (przydomek „haKohen” oznacza, że męscy przedstawiciele rodu pochodzą w prostej linii od biblijnego arcykapłana Arona). Wybitny polski matematyk należący do tzw. lwowskiej szkoły matematycznej, współpracownik Stefana Banacha, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Ignacy Steinhaus – (1860-1928); adwokat, działacz polityczny, poseł do parlamentu austriackiego i członek Koła Polskiego.

Irena Steinhaus (po mężu Zglińska) – siostra Hugona, Olgi i Felicji.

Jadwiga Steinhaus (po mężu Lisocka) – córka Ignacego Steinhausa, siostra Władysława. Żona Zygmunta Lisockiego (właśc. Zygmunt Lehrfreund). Syn – Stanisław Lisocki.

Malwina Steinhaus (z d. Rucker) – siostra Michaliny, żona Ignacego Steinhausa (w dzienniku nazywana Wisią).

Olga Steinhaus (po mężu Chwistek) (1892-1962); siostra Hugona, Ireny i Felicji. W 1916 r. poślubiła Leona Chwistka, matematyka, filozofa, malarza, teoretyka sztuki.

Wanda Steinhaus (po mężu Schoenborn) córka Ignacego i Malwiny Steinhausów, siostra Jadwigi i Władysława. Żona Józefa Schoenborna.

Władysław Steinhaus – syn Ignacego Steinhausa, podchorąży 6 pp. Legionów Polskich, autor „Pamiętnika legionisty” (druk w 1916 r.), poległ w 1915 r.

Zobacz także

Brak komentarzy

Zostaw odpowiedź